ABD Başkanı Donald Trump, Çin’e gerçekleştirdiği resmi ziyaret kapsamında yaptığı temasların ardından, görüşmelerin “tarihi nitelikte” olduğunu söyledi. Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ile yapılan zirvede özellikle Hürmüz Boğazı, İran’ın nükleer programı, enerji güvenliği ve ticari ilişkiler masaya yatırıldı.Beyaz Saray kaynaklarına dayandırılan açıklamalarda, görüşmelerin en kritik başlığının Hürmüz Boğazı olduğu ve tarafların küresel enerji akışının güvenliği konusunda ortak bir çerçevede uzlaştığı belirtildi.
Hürmüz Boğazı İçin “Açık Kalma” Anlaşması İddiası
Görüşmelerde ABD ve Çin’in, dünya petrol ticaretinin en stratejik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı’nın açık tutulması konusunda mutabakata vardığı bildirildi.Beyaz Saray’a göre iki ülke, boğazdan kesintisiz enerji sevkiyatının sürmesi ve deniz trafiğinin güvenliğinin sağlanması konusunda ortak hareket etme kararı aldı.Öte yandan İran basınında yer alan Fars haber ajansı, anlaşmanın ardından bazı Çin bandıralı gemilerin boğazdan geçişine izin verilmeye başlandığını öne sürdü. İran Devrim Muhafızları ise 13 Mayıs akşamından bu yana yaklaşık 30 geminin İran’ın kontrol ve izniyle Hürmüz Boğazı’ndan geçtiğini açıkladı.Bu gelişmeler, bölgede fiili denetim ve güvenlik uygulamalarına ilişkin yeni bir sürecin başladığı yönünde yorumlandı.
“Çin Hürmüz İçin Yardım Teklif Etti” Açıklaması
ABD Başkanı Trump, görüşmeler sonrası yaptığı basın açıklamasında, Çin lideri Şi’nin Hürmüz Boğazı’nın açılması ve bölgedeki tansiyonun düşürülmesi için destek teklifinde bulunduğunu söyledi.Trump ayrıca Şi’nin kendisine, İran’a herhangi bir askeri destek verilmeyeceği yönünde güvence verdiğini iddia etti. Bu açıklama, ABD–Çin hattında İran dosyasına ilişkin yeni bir diplomatik koordinasyon ihtimalini gündeme getirdi.
İran Nükleer Programı Üzerine Sert Mesajlar
Trump, İran’ın nükleer faaliyetlerine ilişkin açıklamalarında sert bir tutum sergileyerek “sabırlarının sınırlı olduğunu” vurguladı.İran’ın zenginleştirilmiş uranyum stoklarına değinen Trump, bu materyalin “gömülebileceğini” ancak ABD’nin bunu almayı tercih edeceğini ifade etti. Bu süreci aynı zamanda “politik bir halkla ilişkiler hamlesi” olarak değerlendirdi.Trump’ın açıklamaları, Washington’ın İran’ın nükleer kapasitesine yönelik baskıyı artıracağı yönünde yorumlandı.
ABD–Çin Ekonomik Görüşmeleri: Uçak, Enerji ve Tarım Anlaşmaları
Ziyarette ekonomik ilişkiler de geniş yer buldu. Trump, Çin’in ABD’den 200 yeni uçak siparişi verdiğini belirterek bunun Amerikan ekonomisi açısından önemli bir istihdam artışı yaratacağını söyledi.Trump, Boeing’in daha önce 150 uçaklık bir beklenti içinde olduğunu ancak Çin’in siparişinin bu rakamı aştığını ifade etti.Ayrıca Çin’in ABD’den daha fazla tarım ürünü ve petrol alacağı, iki ülke arasında ticaret hacmini artıracak yeni bir çerçeve üzerinde uzlaşıldığı aktarıldı.
“İlişkiler Daha İyiye Gidecek” Mesajı
Çin devlet televizyonu CCTV, görüşmelerin ardından yaptığı değerlendirmede, ABD ve Çin’in ilişkilerin yönünü doğru belirlemesi ve gerginlik yaratan unsurların azaltılması gerektiğini vurguladı.CCTV’ye göre Trump, görüşmeler sırasında birçok konuda anlaşma sağlandığını ve iki ülke ilişkilerinin “önemli ölçüde iyileşeceğini” dile getirdi.
Çay Seremonisi ve Sembolik Görüşme
Ziyaret kapsamında Trump ve Şi, Çin Komünist Partisi’nin merkezi olarak bilinen bölgede çay seremonisinde bir araya geldi. Ardından heyetler öğle yemeğine geçti.Görüşmenin samimi bir atmosferde geçtiği, iki liderin bölgesel krizler ve küresel enerji dengeleri üzerine fikir alışverişinde bulunduğu bildirildi.Trump, burada yaptığı açıklamada İran konusunda bazı sorunların çözüldüğünü ve Hürmüz Boğazı’nın açık tutulması konusunda ortak yaklaşım geliştirildiğini söyledi.
Trump’tan Şi’ye Beyaz Saray Daveti
Ziyaretin sonunda ABD Başkanı Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’i 24 Eylül tarihinde Beyaz Saray’a davet ettiğini açıkladı.Bu davetin, iki ülke arasındaki ilişkilerin yeni bir diplomatik sürece girebileceği şeklinde değerlendirildiği belirtildi. Trump, ilişkilerin “daha güçlü ve istikrarlı” bir zemine oturmasını umduğunu ifade etti.