İran, ABD ve arabulucu Pakistan arasında yürütülen savaşın sona erdirilmesine yönelik görüşmelerde önemli ilerleme sağlandığı açıklandı. Hem Tahran hem Washington cephesinden gelen açıklamalar, tarafların kapsamlı bir çerçeve anlaşmasına her zamankinden daha yakın olduğu yönünde değerlendiriliyor. ABD Başkanı Donald Trump da sürecin “büyük ölçüde anlaşmaya yaklaştığını” ifade etti.
Taslak Anlaşmada Güvenlik ve Saldırmazlık Maddeleri
İran’ın Fars Haber Ajansı’nın aktardığı bilgilere göre, hazırlanan taslak metinde taraflar arasında karşılıklı güvenlik taahhütleri öne çıkıyor. Buna göre:
- ABD ve müttefiklerinin İran ve İran’a yakın aktörlere saldırı düzenlememesi
- İran’ın da ABD ve müttefiklerine karşı “önleyici saldırı” başlatmaması
- Bölgesel gerilimin azaltılmasına yönelik karşılıklı yükümlülüklerin tanımlanması
Taslakta ayrıca, ABD’nin İran petrol ihracatına yönelik yaptırımların kaldırılmasının da yer aldığı belirtiliyor. Bu madde, ekonomik normalleşme açısından anlaşmanın en kritik başlıklarından biri olarak öne çıkıyor.
Bölgesel Cephelerde Ateşkes ve Lübnan Vurgusu
Tasnim Haber Ajansı’nın aktardığı bilgilere göre, anlaşma taslağı yalnızca İran–ABD hattını değil, geniş bir bölgesel çatışma alanını da kapsıyor.Taslağa göre:
- Lübnan dahil olmak üzere tüm cephelerde çatışmaların sona erdirilmesi
- İsrail’in Lübnan’daki askeri faaliyetlerini durdurması
- Bölgesel çatışmaların aşamalı olarak dondurulması
Bu çerçeve, savaşın yalnızca ikili değil, çok katmanlı bir bölgesel kriz olarak ele alındığını gösteriyor.
Hürmüz Boğazı ve Deniz Güvenliği: 30 Günlük Geçiş Planı
Anlaşma taslağında en dikkat çeken başlıklardan biri Hürmüz Boğazı’na ilişkin düzenlemeler oldu.Taslağa göre:
- Boğazda savaş öncesi tam normalleşme hemen gerçekleşmeyecek
- 30 gün içinde gemi trafiğinin savaş öncesi seviyeye yaklaşması hedeflenecek
- Deniz ablukasının aynı süre içinde kaldırılması öngörülecek
Ancak bu süreç, karşılıklı yükümlülüklerin yerine getirilmesine bağlanıyor. İran, Hürmüz Boğazı üzerindeki egemenliğini koruduğunu vurgularken, seyrüsefer düzenlemelerinin anlaşma şartlarının uygulanmasına bağlı olacağını ifade ediyor.
Nükleer Dosya: 60 Günlük Müzakere Takvimi
Taslakta nükleer konu ayrı bir başlık olarak ele alınıyor. Buna göre:
- Nükleer müzakereler için 60 günlük bir süreç öngörülüyor
- İran’ın nükleer faaliyetlerinin kapsamı bu süreçte yeniden değerlendirilecek
- Yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokunun geleceği ayrıca müzakere edilecek
İranlı yetkililer ise uranyum stoklarının teslim edilmesinin şu aşamada kabul edilmediğini ve nükleer konunun “ön anlaşma paketine dahil edilmediğini” belirtiyor.Reuters’a konuşan üst düzey bir İranlı kaynak da, nihai kararın İran’ın en üst güvenlik organları ve dini liderlik tarafından verileceğini ifade etti.
İran’dan Nükleer Güvence Mesajı
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ülkesinin nükleer silah üretme amacı olmadığını vurgulayarak uluslararası topluma güvence vermeye hazır olduklarını söyledi.Pezeşkiyan açıklamasında:
- İran’ın nükleer silah peşinde olmadığı
- Bölgesel istikrarın hedeflendiği
- Ancak “ulusal onur ve egemenlikten taviz verilmeyeceği”
ifadelerine yer verdi.
Trump: “Abluka Anlaşma Sağlanana Kadar Sürecek”
ABD Başkanı Donald Trump, Truth Social üzerinden yaptığı açıklamada müzakerelerin “yapıcı ilerlediğini” belirtti. Ancak Trump, anlaşma resmen imzalanana kadar deniz ablukasının devam edeceğini açıkladı.Trump ayrıca:
- Görüşmelerde acele edilmeyeceğini
- Sürecin dikkatli yürütülmesi gerektiğini
- Hatalı adımlardan kaçınılacağını
ifade etti. Trump, İran ile ilişkilerin “daha profesyonel bir zemine” taşındığını da savundu.
Beyaz Saray: “Anlaşma Günler İçinde Tamamlanabilir”
Beyaz Saray yetkilileri, ABD ile İran arasındaki müzakerelerde “kritik bir aşamaya” gelindiğini ancak anlaşmanın tamamlanmasının birkaç gün sürebileceğini bildirdi.Yetkililer:
- Görüşmelerin olumlu ilerlediğini
- Ancak hâlâ çözülmemiş teknik detaylar bulunduğunu
- Anlaşmanın hâlâ risk altında olduğunu
vurguladı.
Pakistan’ın Arabuluculuğu: “Anlamlı İlerleme Sağlandı”
Arabulucu rol üstlenen Pakistan, görüşmelerde önemli mesafe kat edildiğini açıkladı. Pakistan Dışişleri Bakanı İshak Dar, taraflar arasında “anlamlı ilerleme” olduğunu ve kalıcı bir çözüme ulaşma ihtimalinin güçlendiğini belirtti.Pakistan Başbakanı Şehbaz Şerif de sürece desteklerini yineleyerek diplomatik girişimlerin devam edeceğini söyledi.
İsrail’den Açıklama: “Trump ile Mutabakat”
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ise ABD ile İran arasındaki olası anlaşma konusunda Washington ile görüş birliği içinde olduklarını iddia etti.Netanyahu:
- İran’ın nükleer kapasitesinin tamamen ortadan kaldırılması gerektiğini
- Nükleer tesislerin sökülmesinin şart olduğunu
- Bölgesel güvenliğin bu şekilde sağlanabileceğini
savundu.
Genel Görünüm: Kırılgan Ama İlerlemiş Süreç
Taraflardan gelen açıklamalar, anlaşma sürecinin ileri bir aşamaya geçtiğini gösterse de; özellikle nükleer dosya, Hürmüz Boğazı ve yaptırımlar gibi başlıklarda ciddi görüş ayrılıklarının sürdüğü görülüyor. Diplomatik kaynaklara göre önümüzdeki günler, anlaşmanın kaderini belirleyecek kritik bir dönem olacak.