Guterres: “Dünya ısınıyor, zaman daralıyor”

Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, Antalya’da düzenlenen COP31 Liderler Zirvesi’nde yaptığı konuşmada, iklim krizine karşı acil ve kararlı adımlar atılması gerektiğini vurguladı. Küresel sıcaklık artışının hızlandığına, emisyonların rekor seviyelere ulaştığına ve fosil yakıt sektörünün yüksek kâr elde etmeyi sürdürdüğüne dikkat çeken Guterres, “Gezegenimiz ısınıyor. Zaman daralıyor. Ya başaracağız ya da yanacağız” dedi.

Guterres: İklim krizi acı bir gerçek

Antalya’da gerçekleştirilen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin 31. Taraflar Konferansı (COP31) Liderler Zirvesi Açılış Programı’nda konuşan BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a ev sahipliği ve organizasyon dolayısıyla teşekkür etti.İklim konusunda ilk görevin gerçeği söylemek olduğunu belirten Guterres, iklim krizinin hızla ilerlediğini ve bunun artık göz ardı edilemeyecek bir gerçek olduğunu söyledi.2025 yılında emisyonların tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştığını belirten Guterres, sıcaklık rekorlarının kırılmaya devam ettiğini ve son dört yılın tarihin en sıcak yılları olarak kayıtlara geçtiğini ifade etti. Fosil yakıt sektörünün gezegene verdiği zarara rağmen yüksek kazanç elde etmeyi sürdürdüğünü dile getirdi.İklim felaketlerinin dünya genelinde insanların yaşamlarını, geçim kaynaklarını ve ekonomileri olumsuz etkilediğini kaydeden Guterres, mevcut gidişatın karşılıklı yıkıma yol açacağı uyarısında bulundu.

Paris Anlaşması’nın 1,5 derece hedefi için mücadele çağrısı

Paris Anlaşması’yla 11 yıl önce küresel sıcaklık artışının 1,5 dereceyle sınırlandırılması konusunda taahhütte bulunulduğunu hatırlatan Guterres, bilimsel verilerin bu hedefin aşılabileceğini gösterdiğini ancak mücadelenin bırakılmaması gerektiğini söyledi.Sıcaklık artışının ne kadar aşılacağı, bu durumun ne kadar süreceği ve ne ölçüde yıkıcı sonuçlar doğuracağının insanlığın elinde olduğunu belirten Guterres, 1,5 derece sınırının aşılmasının kalıcı bir kader olmaması için liderliğe ve kararlı adımlara ihtiyaç duyulduğunu vurguladı.Guterres, “İklim eylemi, termometredeki rakamlar üzerine bir mücadeleden daha fazlasıdır. Hayatlarımız ve çocuklarımızın geleceği için mücadele ediyoruz” ifadelerini kullandı.

Temiz enerji yatırımları hızla artıyor

Son 10 yılda iklim mücadelesi kapsamında çıkarılan derslere değinen Guterres, güneş enerjisi ve elektrikli araç kullanımındaki artışın temiz enerji dönüşümünün hızlandığını gösterdiğini söyledi.On yıl önce dünya elektriğinin yalnızca yüzde 1’inin güneş enerjisinden üretildiğini hatırlatan Guterres, geçen yıl küresel elektrik talebindeki artışın yaklaşık dörtte üçünün tek başına güneş enerjisiyle karşılandığını belirtti.Elektrikli araçların da hızla yaygınlaştığını kaydeden Guterres, on yıl önce satılan her 100 otomobilden yalnızca birinin elektrikli olduğunu, bu yıl ise oranın yaklaşık üçte bire ulaşmasının beklendiğini ifade etti.Temiz enerjinin dünyanın büyük bölümünde yeni elektrik üretiminin en ucuz kaynağı haline geldiğini belirten Guterres, siyasi engellere rağmen bu alandaki ilerlemenin sürdüğünü dile getirdi.

“Fosil yakıtların dayanakları çöküyor”

Fosil yakıtlara bağımlılığın ekonomik ve siyasi açıdan ciddi riskler oluşturduğunu belirten Guterres, dünya nüfusunun dörtte üçünün fosil yakıt ithal eden ülkelerde yaşadığını söyledi.Bu ülkelerin kontrol edemedikleri fiyat şoklarına maruz kaldığını ifade eden Guterres, son dönemde yaşanan çatışmaların fosil yakıt bağımlılığının kronik güvensizliğe ve yaşam maliyetlerinde artışa yol açtığını ortaya koyduğunu kaydetti.Fosil yakıtlardan bilimsel temellere dayanan, adil ve düzenli bir geçişin hızlandırılması gerektiğini vurgulayan Guterres, fosil yakıt sektörünün iklim politikalarını geciktirmek için bilimsel gerçekleri çarpıttığını savundu.Guterres, “Fosil yakıtlar, dinozorların izinden gitmelidir. Bu kendiliğinden gerçekleşmeyecektir. Dinozorların bir lobi grubu yoktu. Fosil yakıtların ise var” dedi.

Küresel emisyonların her yıl yüzde 6 azaltılması gerekiyor

İklim mücadelesinde dünyanın yeterince hızlı ilerlemediğine dikkat çeken Guterres, küresel emisyonların her yıl yaklaşık yüzde 6 oranında düşürülmesi gerektiğini belirtti.Mevcut ulusal iklim planlarının, şartlı hedefler de dahil edildiğinde, ihtiyaç duyulan azaltımın en iyi ihtimalle üçte birini karşılayabildiğini ifade eden Guterres, mevcut planların eksiksiz uygulanması halinde bile yüzyıl sonunda küresel sıcaklık artışının 2,5 derecenin üzerine çıkabileceği uyarısında bulundu.Bu durumun tehlikeli ve geri dönüşü olmayan eşiklerin aşılmasına neden olabileceğini kaydeden Guterres, olağanüstü bir hızlanmaya ihtiyaç olduğunu belirterek, “Gezegenimiz ısınıyor. Zaman daralıyor. Ya başaracağız ya da yanacağız” diye konuştu.

Guterres’ten iklim adaleti anlaşması çağrısı

İklim adaletinin gelecek 10 yılın en önemli sınavlarından biri olacağını dile getiren Guterres, gelişmekte olan ülkelerin temiz enerji yatırımlarından yeterli pay alamadığına dikkat çekti.Çin dışındaki gelişmekte olan ve yeni gelişen ekonomilerin dünya nüfusunun yaklaşık üçte ikisine ev sahipliği yaptığını belirten Guterres, buna karşın küresel temiz enerji yatırımlarının beşte birinden azını alabildiklerini söyledi.Bu ülkelerin borçlanma maliyetlerinin gelişmiş ülkelere kıyasla iki ila üç kat daha yüksek olduğunu ifade eden Guterres, uygun fiyatlı temiz enerjiye erişimin sağlanamaması halinde fosil yakıtların kullanılmaya devam edeceğini ve emisyonların uzun yıllar yüksek seviyelerde kalacağını kaydetti.Guterres, iklim krizinden en fazla etkilenen toplulukların korunması için ortak sorumluluk, ortak güvenlik ve ortak fayda ilkelerine dayanan yeni bir İklim Adaleti Anlaşması’na ihtiyaç olduğunu vurguladı.

“Tüm ülkeler üzerine düşen görevi yerine getirmeli”

İklim mücadelesinde ortak ancak farklılaştırılmış sorumluluklar ilkesinin uygulanması gerektiğini belirten Guterres, tüm ülkelerin kendi sorumluluklarını yerine getirmesi çağrısında bulundu.Gelişmiş ülkelerin emisyonlarını daha hızlı azaltması, taahhüt ettikleri finansman ve teknolojiyi sağlaması gerektiğini ifade eden Guterres, gelişmekte olan ekonomilerin de fosil yakıtlardan yenilenebilir enerjiye geçişi hızlandırması gerektiğini söyledi.Gelişmekte olan ülkelerin iklim değişikliğine uyum sağlayabilmesi için büyük çaplı desteğe ihtiyaç duyduğunu belirten Guterres, İklim Adaleti Anlaşması’nın temel başlıklarını şöyle sıraladı:

• Fosil yakıtlardan adil geçişin hızlandırılması.
• Küresel yenilenebilir enerji kapasitesinin artırılması.
• İklim değişikliğine uyum çalışmalarının desteklenmesi.
• Gelişmekte olan ülkelere yeterli finansman sağlanması.

Guterres, özellikle gelişmiş ülkelerin liderlerinin 1,5 derece hedefine bağlı olduklarını ifade ederken fosil yakıt üretimini genişletmeye devam edemeyeceklerini dile getirdi.

2035’e kadar yenilenebilir enerji kapasitesi üç katına çıkmalı

Birleşmiş Milletler Çevre Programı’nın (UNEP) son raporuna dikkat çeken Guterres, 2035 yılına kadar küresel yenilenebilir enerji kapasitesinin 2025 seviyelerine kıyasla en az üç katına çıkarılması gerektiğini söyledi.Rapora göre aynı dönemde karbon yakalama teknolojisi kullanılmayan kömür santrallerinden elde edilen elektrik üretiminin en az yüzde 75 azaltılması gerekiyor. Bu santrallerden elektrik üretiminin 2040 yılına kadar neredeyse tamamen sona erdirilmesi, petrol ve doğal gaz kullanımının ise yaklaşık üçte bir oranında düşürülmesi hedefleniyor.Her hükümetin politika ve yatırım planlarını bu hedeflerle uyumlu hale getirmesi gerektiğini belirten Guterres, yeni kömür projelerine ve 1,5 derece hedefini daha da zorlaştıracak petrol ve doğal gaz altyapılarına karşı çıktı.Metan emisyonlarının azaltılması, yenilenebilir enerji kaynaklarının genişletilmesi, elektrik şebekeleri ve enerji depolama sistemlerinin geliştirilmesi gerektiğini ifade eden Guterres, ormanların, okyanusların ve biyolojik çeşitliliğin korunmasının da önemine işaret etti.

İklim finansmanında 300 milyar dolarlık hedef

Küresel sıcaklık artışının 1,5 derecenin üzerine çıkma riskinin iklim değişikliğine uyum çalışmalarını daha önemli hale getirdiğini belirten Guterres, gelişmekte olan ülkelerin desteklenmesi gerektiğini söyledi.Herkesin erken uyarı sistemlerine erişebilmesi gerektiğini vurgulayan Guterres, toplulukların sel, kuraklık ve deniz seviyesinin yükselmesi gibi tehlikelere karşı korunmasının önemini dile getirdi.İklim finansmanının yeterli ve erişilebilir olması gerektiğini kaydeden Guterres, gelişmiş ülkelerin 2035 yılına kadar yılda en az 300 milyar dolarlık finansman sağlanmasına öncülük etmesi gerektiğini belirtti.Aynı tarihe kadar uyum finansmanının en az üç katına çıkarılması için somut planlar hazırlanmasını isteyen Guterres, gelişmekte olan ülkelere yönelik 1,3 trilyon dolarlık finansman hedefinin gerçek kaynaklara dönüşmesi gerektiğini ifade etti.Kalkınma bankalarının 2030 yılına kadar yıllık 120 milyar dolarlık Bakü taahhüdünün ötesine geçmesi gerektiğini belirten Guterres, bu kurumların daha fazla kredi verebilmesi ve özel yatırımların artırılması çağrısında bulundu.Yeşil İklim Fonu ile Kayıp ve Hasara Müdahale Fonu’na kaynak aktarılmasının önemine de değinen Guterres, Güney-Güney işbirliğinin teknoloji ve finansmana erişimi genişletmesi gerektiğini söyledi.

“Kirliliğe neden olanlar bedelini ödemeli”

Fosil yakıt şirketlerinin elde ettiği yüksek kârlara dikkat çeken Guterres, son üç ayda en büyük dokuz petrol şirketinin toplam 95 milyar dolar kâr elde ettiğini açıkladı.İklim krizinin yol açtığı kayıp ve zararların karşılanması için oluşturulan fonun yaklaşık 600 milyon dolar topladığını belirten Guterres, bu miktarın söz konusu şirketlerin yalnızca 14 saatte elde ettiği kâra eşit olduğunu söyledi.Fosil yakıtlardan kazanç sağlayan şirketlerin neden oldukları çevresel zararın maliyetine katkıda bulunması gerektiğini ifade eden Guterres, hükümetlere bu şirketlerin kârlarını vergilendirme çağrısı yaptı.Söz konusu gelirlerin iklim krizinden etkilenen savunmasız ülkelerin toparlanması için kullanılabileceğini belirten Guterres, “Kirliliğe neden olanlar bedelini ödemeli” dedi.

İklim mücadelesinde küresel işbirliği vurgusu

Ülkelerin iklim kriziyle mücadelede ayrılıkçı politikalar yerine işbirliğini tercih etmesi gerektiğini belirten Guterres, ticaret engelleri, teknoloji tekelleri ve jeopolitik rekabetin temiz enerjiye geçişi zorlaştırdığını söyledi.Ülkelerin her konuda aynı görüşte olmasının gerekmediğini ancak tek başlarına çözemeyecekleri sorunlarda ortak hareket etmeleri gerektiğini vurgulayan Guterres, iklim müzakerelerinin başarısının sahadaki sonuçlarla ölçülmesi gerektiğini ifade etti.BM bünyesinde elektrik şebekeleri, kritik mineraller, metan emisyonları ve erken uyarı sistemleri alanlarında ülkeleri bir araya getiren çalışmalar yürüttüklerini belirten Guterres, “Climate Promise Forward” girişiminin de bu işbirliğinin örneklerinden biri olduğunu kaydetti.İklim gündeminin daha temiz ekonomiler, daha adil toplumlar ve daha güvenli bir dünya inşa etmek için önemli bir fırsat sunduğunu dile getiren Guterres, sürdürülebilir kalkınma, barış, güvenlik ve insan onurunun iklim mücadelesinin temelinde yer aldığını söyledi.

Guterres: Genel sekreter olmasam da mücadeleyi sürdüreceğim

Konuşmasının sonunda iklim mücadelesinin ön saflarında yer alanlara seslenen Guterres, onların güçlü ekonomik çıkar gruplarına karşı önemli bir mücadele verdiğini belirtti.İklim aktivistlerinin ve mücadeleye destek verenlerin gecikmeye karşı harekete geçilmesini talep ettiğini, diğerlerinin görmezden geldiği gerçekleri dile getirdiğini ifade eden Guterres, gelecek yıl BM Genel Sekreterliği görevinden ayrılacağını hatırlattı.Görevi sona erdikten sonra da iklim kriziyle mücadeleye devam edeceğini vurgulayan Guterres, “Gelecek sene artık genel sekreter olmayacağım ancak her zaman şuna güvenebilirsiniz: Hakikati söylemeyi bırakmayacağım. Bunun için savaşmayı bırakmayacağım. Sizinle birlikte omuz omuza duruyor olacağım” dedi.Guterres, sürdürülebilir bir gelecek için iklim krizinin gerçeklerinin anlatılmaya ve bu gerçeklerin gerektirdiği önlemlerin alınması için mücadele edilmeye devam edilmesi çağrısıyla konuşmasını tamamladı.