İran’da Hamaney Sessizliği

İran ile ABD ve İsrail arasındaki savaş altıncı ayına girerken, ülkenin siyasi yönetiminin merkezinde dikkat çekici bir belirsizlik yaşanıyor. Savaşın ilk günlerinde düzenlenen hava saldırılarında ağır yaralanan ve kısa süre sonra İran’ın dini liderliğine getirilen Mücteba Hamaney, göreve gelişinden bu yana kamuoyu önüne çıkmadı.

SAVAŞTA YARALANDI, KAMUOYUNDAN UZAKLAŞTI

Savaşın başlangıcındaki hava saldırılarında ağır yaralandığı belirtilen Mücteba Hamaney’in, dini liderlik görevine getirilmesinin ardından kamuoyuyla doğrudan herhangi bir iletişim kurmadığı bildiriliyor.İranlı yetkililer, yüzünde ağır yaralar bulunduğu belirtilen Hamaney’in güvenlik gerekçeleri nedeniyle gözlerden uzak tutulduğunu ve tedavi sürecini sürdürdüğünü ifade ediyor. Yetkililere göre Hamaney, kamuoyu önüne çıkmasa da ülkenin yönetiminde perde arkasından aktif rol oynamayı sürdürüyor.Ancak geçen altı aylık süre boyunca Hamaney’e ait olduğu doğrulanmış herhangi bir fotoğraf, video ya da ses kaydının yayımlanmaması, liderin sağlık durumu ve yönetimdeki gerçek rolüne ilişkin soru işaretlerini artırıyor.

BABASININ CENAZESİNDE DE GÖRÜLMEDİ

Mücteba Hamaney’in İran halkıyla iletişimi, bugüne kadar televizyon sunucuları tarafından okunan birkaç yazılı açıklamayla sınırlı kaldı.Hamaney’in kamuoyundan uzaklığı, geçen ay babası için düzenlenen geniş kapsamlı cenaze törenlerinde de dikkat çekti. Bir hafta boyunca devam eden törenlerde dini liderin görülmemesi, sağlık durumuna ilişkin tartışmaları daha da yoğunlaştırdı.Washington merkezli Middle East Institute’tan Alex Vatanka, tartışmanın artık Hamaney’in hayatta olup olmadığı sorusunun ötesine geçtiğini belirtti. Vatanka’ya göre asıl soru, İran’ın fiilen görevinin başında bulunan bir dini lidere sahip olup olmadığı.

PEZEŞKİYAN: YEDİ SAAT GÖRÜŞTÜK

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ise Hamaney’in yönetimden tamamen uzak olduğu iddialarını desteklemeyen bir açıklama yaptı.Pezeşkiyan, 10 Ağustos’ta Mücteba Hamaney ile yaklaşık yedi saat süren bir görüşme gerçekleştirdiğini açıkladı. İran yönetimi, bu açıklamayla Hamaney’in karar alma mekanizmasının dışında kalmadığı mesajını vermeye çalışıyor.Buna karşın görüşmenin içeriğine ilişkin ayrıntılar kamuoyuyla paylaşılmadı. Hamaney’in nerede bulunduğu ve günlük yönetim faaliyetlerini hangi koşullarda yürüttüğü konusunda da resmi makamlar tarafından kapsamlı bir açıklama yapılmadı.

“LİDERİMİZİN SESİNİ DUYMAMIZ GEREKİYOR”

Hamaney’in uzun süren sessizliği, rejimin en sadık destekçileri arasında dahi rahatsızlık yaratmaya başladı.Kum kentindeki Besic milislerinden bir kişi, Hamaney’in önemli kararları almaya devam ettiğine inandığını ancak halkın liderden en azından bir işaret görmesi gerektiğini söyledi.Rejim karşıtları ve reform yanlıları ise Hamaney’in sağlık durumuna ilişkin açıklamalara daha temkinli yaklaşıyor.Tahran’da yaşayan reform yanlısı bir iş insanı, Hamaney’in öldürülmediğinin kamuoyuna nasıl kanıtlanabileceğini sorgulayarak, bugüne kadar liderin hayatta olduğunu doğrulayacak herhangi bir görüntünün yayımlanmamasına dikkat çekti.

DEVRİM MUHAFIZLARI’NIN AĞIRLIĞI ARTIYOR

Hamaney’in kamuoyundan uzak kaldığı dönemde İran’daki güç dengelerinde de önemli değişiklikler yaşandığı belirtiliyor.Altı aylık savaş, İran’ın askeri kapasitesi ve ekonomisi üzerinde ağır baskı oluşturmasına rağmen ülkenin siyasi sisteminin ayakta kaldığı görülüyor. Ancak savaşın başlamasından bu yana İran Devrim Muhafızları’nın siyasi karar alma süreçlerindeki ağırlığının daha da arttığı öne sürülüyor.Reuters’a konuşan kaynaklara göre yeni güç yapılanmasının merkezinde Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi bulunuyor. Üst düzey karar mekanizmasında Devrim Muhafızları komutanlarının yanı sıra Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf gibi siyasi isimler de yer alıyor.İranlı kaynaklar, Hamaney’in bu isimlerle düzenli toplantılar gerçekleştirdiğini, önemli raporları incelediğini ve kritik konularda son sözü söylemeye devam ettiğini savunuyor.

“KARAR ALMA SÜREÇLERİNE KATILIYOR”

Hamaney’in yakın çevresinden olduğu belirtilen bir kaynak da dini liderin sağlık durumunun önemli ölçüde düzeldiğini ve karar alma süreçlerine aktif biçimde katıldığını öne sürdü.Ancak bu iddialar kamuoyuna yansıyan bağımsız görüntü veya kayıtlarla desteklenmiş değil. Bu durum, İran yönetiminin Hamaney’in sağlık durumuna ilişkin açıklamalarının güvenilirliği konusunda soru işaretlerinin sürmesine neden oluyor.

GÖZLERDEN UZAK TUTULMASININ NEDENİ: SUİKAST KORKUSU

İranlı yetkililer, Hamaney’in kamuoyu önüne çıkmamasının temel nedeninin güvenlik olduğunu belirtiyor.Yetkililere göre dini liderle yüz yüze görüşebilen kişilerin sayısı son derece sınırlı tutuluyor. Hamaney’in konumu ve günlük faaliyetlerine ilişkin bilgilerin gizli tutulmasının arkasında ise ABD veya İsrail tarafından düzenlenebilecek yeni bir saldırı ihtimali bulunuyor.İran yönetimi, savaş sırasında üst düzey askeri ve siyasi isimlerin hedef alınmasının ardından dini liderin güvenliğini en üst düzeyde tutuyor.

HAYATI BOYUNCA PERDE ARKASINDA KALDI

Mücteba Hamaney’in kamuoyundan uzak bir yaşam sürmesi aslında yeni bir durum değil.Hamaney, babası Ali Hamaney’in en önemli yardımcılarından biri olarak uzun yıllar İran siyasetinin perde arkasında etkili oldu. Kamuoyunun karşısına sınırlı sayıda çıkması ve siyasi faaliyetlerini büyük ölçüde kapalı kapılar ardında yürütmesi, onun siyasi profilinin temel özelliklerinden biri olarak biliniyordu.Ancak İran’ın 1979 İslam Devrimi’nden bu yana karşı karşıya kaldığı en ağır krizlerden birinde dini liderlik görevini üstlenmesi, bu uzun süreli sessizliği farklı bir boyuta taşıdı.

İRAN’IN YÖNETİMİNDE YENİ DÖNEM

Mücteba Hamaney’in altı aydır kamuoyu önüne çıkmaması, İran’da yalnızca liderin sağlık durumuna ilişkin bir tartışma yaratmıyor. Aynı zamanda dini liderliğin fiilen nasıl işlediği ve savaş koşullarında ülkedeki gerçek güç merkezinin nerede bulunduğu sorularını da gündeme getiriyor.İran yönetimi, Hamaney’in görevini sürdürdüğünü ve kritik kararların merkezinde bulunduğunu savunuyor. Ancak liderin görüntü veya ses kaydıyla kamuoyuna doğrudan ulaşmaması, bu açıklamaların üzerindeki soru işaretlerini ortadan kaldırmıyor.Savaşın devam ettiği ve İran’daki güç dengelerinin yeniden şekillendiği bir dönemde, Mücteba Hamaney’in ne zaman ve hangi koşullarda kamuoyu karşısına çıkacağı, ülkenin gelecekteki siyasi yapısı açısından da kritik bir gelişme olarak görülüyor.