ABD’den İran’a yeni yaptırım

ABD yönetimi, İran ile ticari ilişkilerini sürdüren üçüncü ülkeleri ve bu ülkelerdeki şirketleri hedef alacak yeni yaptırım paketini açıklamaya hazırlanırken, Tahran’dan sert bir karşılık geldi. İran yönetimi, ekonomik baskıların sürmesi halinde Hürmüz Boğazı ve Basra Körfezi üzerinden petrol ihracatını tamamen durdurma tehdidinde bulundu.Washington’ın yeni yaptırım hamlesi, İran’ın küresel finans sistemine erişimini daha da kısıtlamayı ve Tahran’la ticari ilişkilerini sürdüren ülke ve kuruluşlar üzerindeki baskıyı artırmayı amaçlıyor. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, söz konusu adımı “tarihin en büyük finansal taarruzu” olarak nitelendirdi.

ABD’den İran’la ticaret yapan ülkelere uyarı

Bessent’in açıklamalarına göre Washington, İran ekonomisi ve finansal sistemiyle bağlantılarını sürdüren üçüncü ülkeler, bankalar ve şirketler üzerindeki ikincil yaptırım mekanizmasını genişletmeye hazırlanıyor.ABD Hazine Bakanlığı’nın yeni adımlarla İran’ın petrol gelirlerini, finansal işlemlerini ve yaptırımları aşmak için kullandığı ticaret ağlarını hedef alması bekleniyor. Reuters’a konuşan kaynaklar, bazı sektörlerde üçüncü ülkeler üzerinden gerçekleştirilen faaliyetlerin dahi yaptırım kapsamına alınabileceğini belirtti.Bessent, Financial Times gazetesinde yayımlanan makalesinde ABD’nin İran’a karşı ekonomik baskıyı “ekonomik D-Day” olarak tanımlarken, Tahran’la finansal bağlarını sürdüren ülkelere de açık bir mesaj verdi.ABD yönetimi, İran’a yönelik baskı politikasında özellikle Çin’i yakından takip ediyor. Çin, son yıllarda İran petrolünün en önemli alıcısı konumunda bulunuyor. Washington ise Pekin’den yaptırımların uygulanmasında işbirliği yapmasını istiyor.

Çin’den Washington’a yaptırım tepkisi

Çin yönetimi, ABD’nin yeni yaptırım planına karşı çıktı.Çin Dışişleri Bakanlığı, yaptırım ve baskı politikalarının uluslararası anlaşmazlıkların çözümüne katkı sağlamadığını belirterek, Pekin’in kendi hak ve çıkarlarını korumak için gerekli adımları atacağını açıkladı.Washington’ın özellikle Çin’deki rafineriler, tanker şirketleri ve finans kuruluşlarına yönelik baskıyı artırması halinde ABD-Çin ilişkilerinde yeni bir gerilim yaşanabileceği değerlendiriliyor. İran petrolünün Çin’e sevkiyatının son aylarda gerilemesine rağmen, ülke Tahran’ın en önemli petrol müşterisi olmayı sürdürüyor.

Tahran’dan Hürmüz Boğazı resti

ABD’nin yaptırım hazırlığına karşı İran’dan ise Hürmüz Boğazı üzerinden kritik bir tehdit geldi.İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai, ekonomik savaşın sürmesi halinde Hürmüz Boğazı veya Basra Körfezi’nin herhangi bir noktasından petrol ihracatına izin vermeyeceklerini açıkladı.Rızai ayrıca ABD’nin İran’a yönelik ekonomik baskısına katılan veya destek veren ülkelerin Tahran tarafından düşman olarak değerlendirileceğini söyledi.İran’ın bu açıklamaları, küresel enerji piyasaları açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı’ndaki gerilimin daha da tırmanabileceği endişelerini artırdı. Boğaz, küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz taşımacılığının en önemli güzergahlarından biri olarak öne çıkıyor.

İran’dan ticari gemilere yeni uyarı

Tahran yönetimi, Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlere ilişkin kontrollerini de sıkılaştırdı.İran makamları, bazı ticari gemilerin boğazdan geçiş kurallarını ihlal ettiğini savunarak 45 tankeri kara listeye aldı. Söz konusu gemilerin para cezası, alıkoyma ve yüklerine el koyma gibi yaptırımlarla karşılaşabileceği bildirildi.Kara listede Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan ve Güney Kore bağlantılı bazı tankerlerin yanı sıra farklı uluslararası denizcilik şirketlerine ait gemiler de bulunuyor.İran ayrıca kara listedeki gemilerle gemiden gemiye yük transferi gerçekleştiren diğer tankerlerin de benzer yaptırımlarla karşılaşabileceği uyarısında bulundu.

Avrupa ülkelerine de tehdit

Tahran’ın tehditleri yalnızca ekonomik alanda kalmadı.İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, Avrupa ülkelerinin İran’a yönelik olası bir askeri saldırıya destek vermesi halinde, bu ülkelerde bulunan ABD askeri üslerinin hedef alınabileceğini söyledi.Bekayi, İran’ın mevcut çatışmayı başlatan taraf olmadığını savunarak, ülkesinin meşru müdafaa hakkını kullandığını ifade etti.İranlı yetkililer, diplomatik yolların denenmesine rağmen Washington’ın daha önceki taahhütlerine uymadığını ileri sürerek, olası bir anlaşmanın ABD tarafından dayatılan şartlarla gerçekleşmesini kabul etmeyeceklerini belirtiyor.

Diplomasi trafiği de hızlandı

Askeri ve ekonomik gerilimin tırmandığı bir dönemde diplomatik temaslar da yoğunlaştı.Pakistan Genelkurmay Başkanı Asim Munir, İran’a gerçekleştirdiği ziyarette bölgesel barış ve istikrarın güçlendirilmesine yönelik temaslarda bulundu. Pakistanlı kaynaklara göre ziyaretin, Tahran ile Washington arasındaki müzakerelerin yeniden canlandırılması yönündeki girişimlerle bağlantılı olması bekleniyor.İran ayrıca Umman Dışişleri Bakanı’nın ülkeyi ziyaret edeceğini açıkladı. Umman’ın daha önce de ABD ile İran arasındaki diplomatik temaslarda arabulucu rolü üstlenmesi nedeniyle ziyaret yakından takip ediliyor.

Kızıldeniz’de tanker alarmı

Bölgede gerilim Hürmüz Boğazı’nın yanı sıra Kızıldeniz’e de yansıdı.Birleşik Krallık Deniz Ticareti Operasyonları, Suudi Arabistan’ın Yenbu Limanı açıklarında seyreden bir petrol tankerine tanımlanamayan bir mühimmatın isabet ettiğini ve geminin ana güvertesinde yangın çıktığını bildirdi.İran destekli Husiler daha önce Hürmüz Boğazı’ndan kaçınmak amacıyla sevkiyatlarını Kızıldeniz’e yönlendiren Suudi Arabistan’ın petrol ihracatını engelleme tehdidinde bulunmuştu.

Petrol piyasaları gelişmeleri yakından izliyor

Washington’ın yeni yaptırım paketinin açıklanması öncesinde petrol fiyatlarında sınırlı geri çekilme yaşandı.Brent petrolün varil fiyatı 93 dolar seviyesinin üzerinde işlem görürken, yatırımcıların son yükselişlerin ardından kâr satışına yöneldiği görüldü. Ancak Hürmüz Boğazı’ndaki arz kesintisi riski, enerji piyasalarının temel gündem maddelerinden biri olmaya devam ediyor.Hürmüz Boğazı’ndan geçen petrol ve doğal gaz sevkiyatının savaş öncesinde küresel enerji taşımacılığının yaklaşık beşte birini oluşturması, bölgede yaşanabilecek yeni bir kesintinin küresel fiyatlar üzerinde ciddi baskı yaratabileceği endişesini beraberinde getiriyor.

İran ekonomisi üzerindeki baskı büyüyor

Yaklaşık altı aydır devam eden çatışmalar ve yaptırımlar, İran ekonomisi üzerindeki baskıyı artırmış durumda.Yüksek enflasyon, enerji kesintileri ve değer kaybeden İran riyalinin yanı sıra altyapının zarar görmesi, üretimin gerilemesi ve ticaretin aksaması Tahran’ın ekonomik sorunlarını derinleştiriyor.Reuters’a göre İran’ın petrol ihracatında özellikle Çin’e yönelik sevkiyatlarda son dönemde belirgin düşüş yaşandı. İran’ın Çin’e petrol sevkiyatı ağustosta günlük ortalama 534 bin varil seviyesine geriledi.Tahran yönetimi ekonomik baskıya karşı sert söylemini sürdürürken, yeni yaptırımların yaşam koşullarını daha da ağırlaştırması ve ülkedeki ekonomik ve toplumsal sorunları büyütmesi endişesi de devam ediyor.

Gözler Washington’ın açıklayacağı pakette

ABD’nin yeni yaptırım paketinin ayrıntıları, Washington ile Tahran arasındaki ekonomik savaşın yeni aşamasını belirleyecek.Bessent’in açıklamasıyla birlikte İran’la ticaret yapan üçüncü ülkeler, bankalar, petrol şirketleri ve taşımacılık kuruluşlarının karşı karşıya kalabileceği risklerin netleşmesi bekleniyor. Washington’ın özellikle İran’ın yaptırımları aşmak için kullandığı petrol ve finans ağlarını hedef alması öngörülüyor.Tahran’ın ise ekonomik baskıya Hürmüz Boğazı üzerinden karşılık verme tehdidini sürdürmesi, krizin yalnızca ABD-İran ilişkileriyle sınırlı kalmayarak küresel enerji piyasaları ve bölgesel ticaret açısından da yeni sonuçlar doğurabileceğine işaret ediyor.