Mehmet Yıldız: “İhmal kaderimiz değil”

12 Kasım 1999 tarihinde meydana gelen ve 7,2 büyüklüğünde olduğu açıklanan Düzce Depremi’nin üzerinden 27 yıl geçti. Depremde 850 kişi hayatını kaybederken binlerce kişi yaralandı, on binlerce yapı hasar gördü. TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odası Başkanı Mehmet Yıldız, depremin yıl dönümü dolayısıyla yaptığı açıklamada, yaşamını yitirenleri saygı ve özlemle anarak Türkiye’nin afetlere hazırlık konusunda atması gereken adımlara dikkat çekti.Yıldız, açıklamasında, “İhmal, tedbirsizlik ve denetimsizlik kaderimiz değildir. Afetlere dirençli kentler için bilimsel planlama, nitelikli mühendislik hizmetleri ve etkin denetim şarttır” ifadelerini kullandı.

Düzce Depremi Türkiye’nin deprem gerçeğini bir kez daha gösterdi

17 Ağustos 1999 Marmara Depremi’nden yalnızca üç ay sonra meydana gelen Düzce Depremi’nin, Türkiye’nin deprem gerçeğini ve afetlere karşı hazırlıklı olmanın hayati önemini bir kez daha ortaya koyduğunu belirten Yıldız, depremin bir doğa olayı olduğunu ancak yanlış yer seçimi, plansız kentleşme, yetersiz mühendislik hizmetleri ve denetimsizliğin bu olayları afete dönüştürdüğünü ifade etti.Türkiye’nin yalnızca deprem değil; sel, taşkın, heyelan, kaya düşmesi ve diğer jeolojik tehlikelerle de karşı karşıya olduğunu hatırlatan Yıldız, afet yönetiminde parçalı ve yalnızca olay sonrasına odaklanan yaklaşımlar yerine bütüncül bir afet risk yönetimi anlayışının benimsenmesi gerektiğini vurguladı.

“Yer bilimleri yalnızca depremden sonra hatırlanmamalı”

Türkiye’de yer bilimleri ve jeoloji mühendisliğinin çoğu zaman büyük depremlerin ardından gündeme geldiğine dikkat çeken Yıldız, televizyon ekranlarında fay hatları, deprem büyüklükleri ve olası senaryoların tartışılmasının tek başına yeterli olmadığını belirtti.Asıl üzerinde durulması gereken konunun bilimsel bilgilerin afetler yaşanmadan önce kent planlamasına, yapılaşma kararlarına, eğitim politikalarına ve kamu yönetimine neden yeterince yansıtılmadığı olduğunu kaydeden Yıldız, yer bilimlerinin yaşamın ve kamusal karar alma süreçlerinin ayrılmaz bir parçası hâline getirilmesi gerektiğini ifade etti.Jeoloji biliminin yalnızca afet sonrasında yaşanan yıkımı açıklamak için değil, afet öncesinde riskleri belirleyerek güvenli bir gelecek oluşturmak amacıyla kullanılması gerektiğini belirten Yıldız, yer bilimleri eğitiminin erken yaşlardan itibaren güçlendirilmesi ve toplumda yer bilimi okuryazarlığının geliştirilmesi çağrısında bulundu.

Plansız yapılaşma ve denetimsizlik afet riskini artırıyor

Dere yataklarının yapılaşmaya açılması, heyelan riski yüksek alanlarda gerekli önlemler alınmadan uygulamalar yapılması, kontrolsüz kazılar ve denetimsiz hafriyat döküm sahalarının önemli riskler oluşturduğunu belirten Yıldız, yer bilimsel veriler dikkate alınmadan hazırlanan imar planlarının da can ve mal kayıplarına yol açabildiğini kaydetti.Kentlerin doğanın gerçeklerine uygun şekilde planlanması gerektiğini vurgulayan Yıldız, “Kentlerimizi doğaya rağmen değil, doğanın ve jeolojinin gerçeklerini dikkate alarak planlamak zorundayız” değerlendirmesinde bulundu.

Jeoloji Mühendisleri Odası’ndan 7 maddelik çözüm önerisi

TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odası olarak yıllardır dile getirdikleri bilimsel ve teknik talepleri Düzce Depremi’nin 27. yılında yeniden kamuoyuyla paylaşan Yıldız, afetlere dirençli kentler oluşturulması için atılması gereken adımları sıraladı.Odanın öne çıkardığı başlıca talepler şöyle:

• Fay Yasası çıkarılmalı: Fay Yasası bir an önce yürürlüğe girmeli, yüzey faylanması tehlikesi bulunan alanlarda yapılaşma kararları bilimsel verilere dayandırılarak yasal güvenceye kavuşturulmalı.
• İmar planları bilimsel verilere göre hazırlanmalı: Kentlerin imar planlarında jeolojik-jeoteknik etütler ve mikrobölgeleme çalışmaları esas alınmalı, afet tehlikeleri ve riskleri planlama süreçlerinin temel belirleyicisi olmalı.
• Zemin ve yapı güvenliği birlikte değerlendirilmeli: Yapı güvenliği yalnızca üst yapının dayanımı üzerinden ele alınmamalı; zemin-yapı etkileşimi, temel sistemleri, kazı destek yapıları ve çevredeki yapıların güvenliği bir bütün olarak incelenmeli.
• Mühendislik denetimleri zorunlu hâle getirilmeli: Derin kazılar, şevler, hafriyat döküm alanları ve heyelan tehlikesi bulunan bölgelerde jeolojik-jeoteknik araştırmalar ile mühendislik denetimleri etkin şekilde uygulanmalı.
• Kamu kurumlarında jeoloji mühendisi istihdamı artırılmalı: Başta belediyeler olmak üzere afet yönetimi, kent planlaması, altyapı ve yapı denetimi süreçlerinde görev alan kurumlarda jeoloji mühendislerine daha fazla yer verilmeli. Mesleki uzmanlık ve liyakat esas alınmalı.
• Yer bilimleri eğitimi güçlendirilmeli: İlk ve ortaöğretimden itibaren yer bilimleri eğitimi yaygınlaştırılmalı, genç kuşakların yaşadıkları coğrafyayı ve doğal afet tehlikelerini bilimsel temelde tanımaları sağlanmalı.
• Bilimsel bilgi kamu politikalarının temeli olmalı: Afet yönetiminde kamu yararı esas alınmalı, bilimsel veriler karar süreçlerine yansıtılmalı ve denetim mekanizmaları güçlendirilmeli.

“Afetlerle mücadele enkaz başında değil, planlama aşamasında başlar”

Afetlere dirençli kentler oluşturmanın yalnızca mühendislik meselesi olmadığını, aynı zamanda kamusal bir sorumluluk taşıdığını belirten Yıldız, bilimsel verilerin karar süreçlerine aktarılmasının ve denetim mekanizmalarının güçlendirilmesinin bir tercih değil zorunluluk olduğunu ifade etti.Her büyük afetten sonra benzer acıların yaşandığını, aynı eksikliklerin konuşulduğunu ve benzer önlemlerin yeniden gündeme geldiğini hatırlatan Yıldız, artık bilimsel ve teknik çözümlerin hayata geçirilmesi gerektiğini vurguladı.Deprem sonrasında günlerce süren tartışmaların, afet öncesinde alınması gereken önlemlerin yerini tutamayacağını belirten Yıldız, “Afetlerle mücadele, enkaz başında değil; kentlerin planlandığı, yapıların projelendirildiği ve mühendislik kararlarının alındığı aşamada başlar” ifadelerini kullandı.

“Doğa olaylarının afete dönüşmesi önlenebilir”

Açıklamasının sonunda doğa olaylarının engellenemeyeceğini ancak bilim, mühendislik, doğru planlama ve etkin denetim sayesinde bu olayların afete dönüşmesinin ve can kayıplarının büyük ölçüde önlenebileceğini belirten Yıldız, Türkiye’nin afetlere karşı hazırlık çalışmalarını güçlendirmesi gerektiğini bir kez daha dile getirdi.Yıldız, Düzce Depremi’nin 27. yılında yaptığı çağrıyla, güvenli kentler oluşturulması için bilimsel yaklaşımın, nitelikli mühendislik hizmetlerinin ve etkin denetimin öncelik hâline getirilmesi gerektiğinin altını çizdi.